Czy degradacja dróg wojewódzkich przyspieszy? Drukuj

W dniu 19 października 2012 r. weszła w życie nowelizacja „Ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych” (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 z późniejszymi zmianami). W zasadniczy sposób zmieniło się podejście do problemu przeciążonych pojazdów ciężkich na drogach publicznych.

W „Ustawie o drogach publicznych” między innymi:
a)    uchylono art. 13 g,
b)   uchylono art. 40 c,
c)    uchylono załącznik nr 2 do ustawy.

W „Ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym” (Dz. U. z 2005 Nr 108, poz. 108 z późniejszymi zmianami) między innymi:
a)    wprowadzono nowe brzmienie art. 64,
b)   w dziale V dodano rozdział 4 zatytułowany „Kary pieniężne za przejazd pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu”,
c)    dodano załącznik do ustawy pod tytułem „Kategorie zezwoleń na przejazd pojazdu nienormatywnego”.

Trzy najbardziej istotne konsekwencje zmian legislacyjnych:
1.   Przywrócenie zarządcy drogi prawa nakładania kary pieniężnej w drodze decyzji administracyjnej (art. 140aa ust. 1 i 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym).
2. Zdecydowane zmniejszenie wysokości kar, w szczególności poprzez rezygnację z określania wysokości kar ze względu na wartość przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu w przypadku przewozu materiałów sypkich oraz drewna po drogach o dopuszczalnym nacisku osi pojedynczej 80 kN).
3.   Brak zróżnicowania wysokości kar w zależności od skali przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi wielokrotnych.

A teraz szczegóły i konkrety:
Zgodnie z  art. 2 ustawy „Prawo o ruchu drogowym”:
- pkt 35a
Pojazd nienormatywnypojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych, lub którego wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy.

- pkt 35b
Ładunek niepodzielny – ładunek, który bez niewspółmiernie wysokich kosztów lub ryzyka powstania szkody nie może być podzielony na dwa lub więcej mniejszych ładunków. 

Zgodnie z  art. 64 ustawy „Prawo o ruchu drogowym”:
Ust. 1. Ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem:
1) uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ, a w przypadku pojazdu nienormatywnego należącego do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej pod warunkiem uzyskania zezwolenia wojskowego na przejazd drogowy, wydawanego przez właściwy organ wojskowy.
2) przestrzegania warunków przejazdu określonych w zezwoleniu, o którym mowa w pkt. 1

Ust. 2. Zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I lub kategorii II. 

Zgodnie z  art. 64a ustawy „Prawo o ruchu drogowym”:
Ust. 1. Zezwolenie kategorii I na przejazd pojazdu nienormatywnego jest wydawane w celu umożliwienia dojazdu do i ze wskazanego w zezwoleniu miejsca i uprawnia do ruchu po drodze wskazanej w zezwoleniu.
Ust. 2. Zezwolenie wydaje się na wniosek zainteresowanego podmiotu. Do wniosku dołącza się dowód wniesienia opłaty za wydanie zezwolenia.
Ust. 5. Zezwolenie wydaje się dla podmiotu wskazanego we wniosku o wydanie zezwolenia, na wskazany we wniosku okres: miesiąca, 6 miesięcy lub 12 miesięcy, bez wskazania pojazdów, którymi ma być wykonywany przewóz. 

Zgodnie z  art. 64f ustawy „Prawo o ruchu drogowym”:
Ust. 1. Ustala się maksymalną wysokość stawek opłat za wydanie zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego w:
1) kategorii I – 240 zł.

Zgodnie z  art. 140aa ustawy „Prawo o ruchu drogowym”:
Ust. 1. Za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej.

Ust. 2
. Decyzję administracyjną o nałożeniu kary pieniężnej wydaje właściwy ze względu na miejsce przeprowadzanej kontroli organ Policji, Inspekcji Transportu Drogowego, Straży Granicznej, Służby Celnej lub zarządca drogi.

Ust. 3. Karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, nakłada się na:
1) podmiot wykonujący przejazd;
2) podmiot wykonujący inne czynności związane z przewozem drogowym, a w szczególności  na organizatora transportu, nadawcę, odbiorcę, załadowcę lub spedytora, jeżeli okoliczności lub dowody wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia określonego w ust. 1.

Ust. 4. Nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot, o którym mowa w ust. 3 pkt. 1:
a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem,
b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia, lub
2) rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości     lub wielkości określonej w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt. 1, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu w przypadku przewozu ładunków sypkich oraz drewna.

Zgodnie z  art. 140ab ustawy „Prawo o ruchu drogowym”:
Ust. 1. Karę pieniężną, o której mowa w art. 140aa ust. 1, ustala się w wysokości:
1) 1 500 zł – za brak zezwolenia kategorii I i II.

Zgodnie z  załącznikiem do ustawy „Prawo o ruchu drogowym”:

Lp.

Zezwolenie

Pojazdy nienormatywne

Drogi

1

kategorii I

a) o wymiarach oraz rzeczywistej masie całkowitej nie większych od dopuszczalnych,

b) o naciskach osi nieprzekraczających wielkości przewidzianych dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t;

gminne, powiatowe, wojewódzkie wskazane w zezwoleniu

2

kategorii II

a) o długości, wysokości oraz rzeczywistej masie całkowitej nie większych od dopuszczalnych,

b) o naciskach osi nie większych od dopuszczalnych dla danej drogi,

c) o szerokości nieprzekraczającej 3,5 m;

publiczne, z wyjątkiem ekspresowych i autostrad

3

kategorii III

a) o naciskach osi i rzeczywistej masie całkowitej nie większych od dopuszczalnych

b) o szerokości nieprzekraczającej 3,2 m

c) o długości nieprzekraczającej:

– 15 m dla pojedynczego pojazdu

– 23 m dla zespołu pojazdów

d) o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m

publiczne

4

kategorii IV

a) o rzeczywistej masie całkowitej nie większej od dopuszczalnej

b) o szerokości nieprzekraczającej 3,4 m,

c) o długości nieprzekraczającej:

– 15 m dla pojedynczego pojazdu,

– 23 m dla zespołu pojazdów,

– 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach,

d) o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m,

e) o naciskach osi nieprzekraczających wielkości przewidzianych dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t;

krajowe

5

kategorii V

a) o naciskach osi nie większych od dopuszczalnych dla danej drogi,

b) o szerokości nieprzekraczającej 3,4 m,

c) o długości nieprzekraczającej:

– 15 m dla pojedynczego pojazdu,

– 23 m dla zespołu pojazdów,

– 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach,

d) o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m,

e) o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t

publiczne

6

kategorii VI

a) o szerokości nieprzekraczającej:

– 3,4 m dla drogi jednojezdniowej,

– 4 m dla drogi dwujezdniowej klasy A, S i GP,

b) o długości nieprzekraczającej:

– 15 m dla pojedynczego pojazdu,

– 23 m dla zespołu pojazdów,

– 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach,

c) o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m,

d) o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t,

e) o naciskach osi nieprzekraczających wielkości przewidzianych dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t;

krajowe - zgodnie z wykazem dróg, o którym mowa w art. 64c ust. 8

7

kategorii VII

a) o wymiarach oraz rzeczywistej masie całkowitej większych od wymienionych w kategoriach I–VI

b) o naciskach osi przekraczających wielkości przewidziane dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t

wyznaczona trasa wskazana w zezwoleniu

Dla przejazdów po drogach wojewódzkich zezwolenie kategorii I wydaje zarządca dróg wojewódzkich. Zezwolenia pozostałych kategorii (od II do VII) wydają odpowiednio starostowie lub Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, przy czym:
a)      zezwolenia kategorii III i IV przy wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wydaje także naczelnik urzędu celnego
b)    zezwolenie kategorii VII wydaje Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad po uzgodnieniu z innymi zarządcami dróg, a jeżeli trasa przejazdu pojazdu nienormatywnego przebiega w granicach administracyjnych miasta na prawach powiatu i nie przebiega autostradą lub drogą ekspresową, zezwolenie wydaje prezydent miasta.

 Analiza wymienionych wyżej artykułów ustawy prowadzi do następujących trzech podstawowych wniosków i pytań:

1.     Brak definicji „materiału sypkiego”. Dlaczego? Jeżeli zdefiniowano „ładunek niepodzielny”, dlaczego jednocześnie nie zdefiniowano „materiału sypkiego”? Taka sytuacja na pewno utrudni postępowanie administracyjne i może być przyczyną uchylania decyzji o nałożeniu kary.

2.      Rozmycie odpowiedzialności za wielkość ładunku – wg art. 140aa  ust. 3 ustawy „Prawo o ruchu drogowym” karę nakładać należy na podmiot wykonujący przejazd lub podmiot wykonujący inne czynności związane z przewozem drogowym, a w szczególności na organizatora transportu, nadawcę, odbiorcę, załadowcę lub spedytora, jeżeli okoliczności lub dowody wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia. Jest to kolejne utrudnienie postępowania administracyjnego.

3.   Nie ulega wątpliwości, iż masa całkowita oddziałuje na nawierzchnie drogowe poprzez naciski kół poszczególnych osi. Dlaczego zatem w sposób wyjątkowy traktowane są pojazdy przewożące materiały sypkie i drewno? Vide: art. 140aa ust. 4 pkt. 2 ustawy „Prawo o ruchu drogowym”. Czy ciągnik siodłowy z trójosiową naczepą przewożący 40 Mg „materiału sypkiego” jest mniej agresywny w stosunku do nawierzchni drogowej od tego samego pojazdu o tej samej masie całkowitej ale przewożącego na przykład dwa bloki skalne? Przecież naciski osi są w obydwóch przypadkach takie same. 

Na podstawie treści art. 64a ust. 1 ustawy „Prawo o ruchu drogowym” wnioskować można, iż ustawodawca założył, że przewoźnicy in gremio wystąpią do zarządów dróg wojewódzkich o zezwolenia kategorii I, płacąc za każde na okres roku kwotę maksymalnie 240 zł. W ten sposób mogliby bez narażanie się na płacenie kary w wysokości 1 500 zł realizować przewozy drogami gminnymi, powiatowymi i wojewódzkimi pomiędzy - na przykład - kamieniołomami a drogami krajowymi, ekspresowymi i autostradami. Niestety, rzeczywistość okazała się mniej optymistyczna. Pomiędzy dniem 19 października 2012 r. a dniem 05.06.2013 Dolnośląska Służba Dróg i Kolei wydała 5 (słownie: pięć ! ) zezwoleń o łącznej ilości wypisów 13 (słownie: trzynaście !). Policzenie wartości kwoty, która zasiliła budżet urzędu marszałkowskiego, pozostawiam dociekliwym. Podpowiem jedynie, że maksymalna kwota opłaty za zezwolenie na rok 2012 została ustalona na poziomie 200 zł. 

A teraz czas na przykłady – bo one najlepiej przemawiają do wyobraźni.

Przykład 1
Ciągnik siodłowy dwuosiowy z naczepą trójosiową o rozstawie osi składowych (1,3 ÷ 1,4) m (najpopularniejszy na polskich drogach). Wymiary nie większe od dopuszczalnych, ładunek – „materiał sypki”, rzeczywista masa całkowita 40 Mg (zgodna z przepisami) rozłożona w sposób następujący:

oś 1 – 6 Mg (58,86 kN)      oś 2 – 10 Mg (98,1 kN)
oś wielokrotna naczepy – 24 Mg (235,44 kN).
Zawieszenie osi mechaniczne (resory). Droga wojewódzka o dopuszczalnym nacisku osi pojedynczej 80 kN. Pojazd bez wymaganego zezwolenia kategorii I.

Wysokość kary - 1 500 zł

A jaka kara obowiązywała przed dniem 19.10.2012 roku?

a)      oś 2 – 1200 zł + 900 zł = 2 100 zł

b)      oś wielokrotna naczepy – 5 400 zł

Razem wysokość kary         - 7 500 zł

A jeżeli kierowca ma zezwolenie roczne za 200 zł? Wtedy nie zapłaci kary 1 500 zł, podczas gdy przed dniem 19.10.2012 zapłaciłby karę 7 500 zł. Zarządca drogi dostaje zatem 200 zł, tracąc 7 300 zł. Czy to właściwe rozwiązanie?

Przykład 2

Ciągnik siodłowy dwuosiowy z naczepą trójosiową jak w przykładzie 1. Ładunek – „materiał sypki”, rzeczywista masa całkowita 41 Mg (pojazd przeciążony) rozłożona w sposób następujący:

oś 1 – 6 Mg (58,86 kN)
oś 2 – 11 Mg (107,91 kN)
oś wielokrotna naczepy – 24 Mg (235,44 kN).

Zawieszenie osi mechaniczne (resory). Droga wojewódzka o dopuszczalnym nacisku osi pojedynczej 80 kN. Pojazd bez wymaganego zezwolenia kategorii VI.

Wysokość kary - 5 000 zł

A jaka kara obowiązywała przed dniem 19.10.2012 roku?

a)      oś 2 – 1 200 zł + 2 700 zł = 3 900 zł

b)      oś wielokrotna naczepy – 5 400 zł

Razem wysokość kary - 9 300 zł        

Przykład 3

Ciągnik siodłowy dwuosiowy z naczepą trójosiową jak w przykładzie 1. Ładunek – „materiał sypki”, rzeczywista masa całkowita 48 Mg (pojazd przeciążony) rozłożona w sposób następujący:

oś 1 – 8 Mg (78,48 kN)
oś 2 – 13 Mg (127,53 kN)
oś wielokrotna naczepy – 27 Mg (264,87 kN).

Zawieszenie osi mechaniczne (resory). Droga wojewódzka o dopuszczalnym nacisku osi pojedynczej 80 kN. Pojazd bez wymaganego zezwolenia kategorii – no właśnie, jakiej? Spróbujmy zastosować metodę eliminacji:

Na pewno nie kategoria I (bo przekroczony nacisk osi pojedynczej 11,5 Mg).

Na pewno nie kategoria II i III (bo przekroczony nacisk osi pojedynczej 8,0 Mg oraz masa całkowita większa od dopuszczalnej 40 Mg).

Na pewno nie kategoria IV (bo przekroczony nacisk osi pojedynczej 11,5 Mg oraz masa całkowita większa od dopuszczalnej 40 Mg).

Na pewno nie kategoria V (bo przekroczony nacisk osi pojedynczej 8,0 Mg).

Na pewno nie kategoria VI (bo przekroczony nacisk osi pojedynczej 11,5 Mg).

Pozostaje zatem kategoria VII, chociaż pozostaje wątpliwość następująca:

Opisany pojazd spełnia kryterium

b) przekroczony nacisk osi pojedynczej 11,5 Mg

ale nie spełnia kryterium

a) wymiary oraz masa całkowita większe od wymienionych w kategoriach I – VI

ponieważ zarówno wymiary jak i masa całkowita są mniejsze od wymienionych w kategorii VI (48 Mg < 60 Mg). Do dociekliwych czytelników pytanie – czy taki pojazd w ogóle ma szanse na uzyskanie zezwolenia kategorii VII?

Do dalszych rozważań przyjmuję najwyższą wartość, czyli:

Wysokość kary - 15 000 zł

A jaka kara obowiązywała przed dniem 19.10.2012 roku?

a)      oś 2 – 1 200 zł + 6 300 zł = 7 500 zł

b)      oś wielokrotna naczepy – 9 000 zł + 7 000 zł = 16 000 zł

c)      masa całkowita – 600 zł

Razem wysokość kary - 24 100 zł

Jak widać, w każdym przykładzie wysokość aktualnie obowiązujących kar jest zdecydowanie niższa od kar obowiązujących przed datą 19.10.2012.

W pierwszym przypadku - wysokość nowej kary to 20 % starej kary

W drugim przypadku - wysokość nowej kary to 54 % starej kary

W trzecim przypadku - wysokość nowej kary to 62 % starej kary

Podkreślić należy, że pierwszy przypadek dotyczy dróg gminnych, powiatowych i wojewódzkich. Jest to największa część sieci dróg publicznych, a jednocześnie konstrukcje nawierzchni są zdecydowanie słabsze od konstrukcji dróg krajowych, ekspresowych i autostrad.  Dla takich to dróg zredukowano wysokość kar aż o 80 %. Czy jest to racjonalne?

Myślę, że przytoczone przykłady pozwalają na przyjęcie następującej tezy:

Obniżenie wysokości kar spowoduje, że właściciele firm transportowych przewożących „materiały sypkie” przyjmą strategię – „jednym kursem przewozimy 32 Mg zamiast 24 Mg ładunku”.

A wtedy tytułowe pytanie stanie się pytaniem retorycznym.

Na zakończenie jeszcze jeden problem dla dociekliwych czytelników.

Pojazd i sytuacja jak w przykładzie 3 – ale z jedną różnicą. Kierowca tym razem posiada zezwolenie kategorii I. A zatem należy zastosować karę za poruszanie się po drodze wojewódzkiej niezgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu. Czy będzie to tym razem kara w wysokości 1500 zł (bo zezwolenie kategorii I przewoźnik posiada) czy jednak kara w wysokości maksymalnej 15 000 zł? I jak taką wysokość kary uzasadnić?

 

Kierownik Laboratorium Drogowego

Zbigniew Rowiński

Wrocław, 06.06.2013